内容：
回忆与乌榜在一起 5：令人敬佩的副司令（Assistance Commander Kedipebasa）
令人敬佩的副司令
梁娇芳
在部队里，Ubong副司令的名字如雷贯耳，但见到他们一家人（其大女儿我在部队里不曾见过）还是1974年后的事。与他们战斗在一起的岁月里，我感到他们与同志们相处的很好，并没有民族隔阂。一家老小在一起，我也没看到他们“红脸”过。不过，学锋（副司令之次女）烈士是比较敢批评父亲的缺点，而副司令往往都欣然接受。
我发现他们一家人有个有趣的现象；就是在语言方面。Api年纪最小，他的华语讲的最标准，与华族少年无异。学锋也不错，但讲多了偶尔会走音。妈妈武群是很好学的，年纪大了学习会比较难些，但她很努力，我们也看到她讲的华语一天天在进步，可惜她牺牲，不然一定会成为副司令的得力翻译员。家里副司令年纪最大，就不如他们。
武群同志牺牲后，副司令十分悲伤，日子也变得很难过，周围会讲伊班话的同志又少，他常在“朗高”里盘腿坐著，孤孤零零的。收音机成为他的最佳伴侣。老实讲，在这点上我很佩服他。他常年累月只听单一的反动电台的广播，不像我们还有听更多的北京，马共节目，而他竟然能“百毒不侵”，其坚定的意志力实让人钦佩不已。
我曾与副司令等一组同志一起去执行任务，就是乘坐一艘装有舷外摩多的长舟，沿著沐胶河往上游，连续三十六小时不眠不休“突击”上长屋及Lampa（注一）。副司令的出现不啻为当地伊班民众注入一枚强心剂。每到一处，民众欣喜若狂，蜂涌而至。副司令的精彩演讲十分吸引民众，他的稳著、亲民的风度让伊班人很佩服，敬仰。他老人家是最累最花精力的。开会演讲他是理所当然的主讲员，每次会后，群众都蜂拥过来问长问短聊家常，结果到达河尾时他已喉痛、失音、讲不出话来了。三十六小时呀，他连打瞌睡的时间都没有，真难为他。
我活动过的伊班民族长屋也不算少，给我一个印象；只要一提到Ubong副司令，群众就会加上一句：“他很厉害的，有护身符，刀枪不入的，政府兵是没法消灭他的。”即便是副司令未曾踏足的东北土地也是如此。这次，他本人出现，岂肯放过机会，因此，每到一处，一大群人把他围在中间，央求他把护身符拿出来（即一个快长成一个圆圈的山猪獠牙），放进他们备好的一碗水里浸，然后一个个争先恐后的沾了这水往自己的额头、胸口、手臂等处涂抹说是能够避邪驱病。也有的群众更直接，恳求能不能留一点点“护身符”保佑他们，有幸得到允许，副司令用小刀把“护身符”刮下一些粉末，包裹后隆重其事送给群众。“得宝”的这些群众每每脸上现出无限虔诚和满足的表情，深深地烙在我的脑海里，几十年过去了,至今难忘。
有一天，我们行军爬了一座山又一座山，副司令已经很累了，正举步艰难之际，一只箭猪嗖嗖的从队伍旁闯过去，十分爱好打猎的他马上精神为之一振，“豪猪，豪猪……”他用不纯熟的华语喊了几下，然后像被注射了一枚强心剂一样，撒腿就追了过去。等他倒回来，当时任他临时警卫员兼翻译员的孙剑平（烈士）打趣道：“你参军至今八年了，如果一年学一句华语，今天至少也会八句了。”大家听了哈哈大笑起来，而他只好耸耸肩苦笑。
副司令的亲戚真多，我们不但在拉让江流域活动时遇到不少，即使远在格闽纳河都有。Ubong的名气是很大的，我们在汶莱马来奕河尾遇到的伊班群众都懂得有这么一位传奇性人物。
有一次我们护送副司令回中游，路经加拿逸市对面江一个养牛场。我们在夜色的掩护下摸黑横穿过去。哪想到养牛场的规模这么大，而且是一大片黏糕式的土地，一脚下去甚至陷到膝盖处，挣扎一番好不容易拔起左脚，右脚又深深被吸引住。我们不知养牛人的住处，心里警惕著，因为警察署和兵营就在江对面，若暴露的活，敌兵很快就会到来。可万万没想到，我们没惊动人，却惊动了牛群。它们“踢踏、踢踏”从后面追著来，是这么的近，我们紧张的亦步亦趋，我们越紧张，脚越拔不出来。个个手握武器，却奈何不了他们。就这样，我们在前头紧张的一脚深一脚浅的“逃”著，众阿牛哥、阿牛嫂在后面两脚深、两脚浅的追著。我们不知它们的企图心里更为紧张。一边“逃”一边不断地回头观察那高大的黑影，深怕阿牛哥的“特”角把我们顶上天去，或用牛蹄把我们踩扁，在这同时我们又要注意保护副司令老人家，看来它们“还是有分寸的，只是”欢送“我们这些不速之客出境。
好不容易过了“牛关“，大家已精疲力尽，时间也不早了，一个个只好坐在树根上，头靠树胶头”睡觉“了。我们个个满身大汗，两腿像穿了厚袜子似的黏满了加料的泥泞，又臭又黏。实在没力气管它了，将就将就吧。
九0年，我们和副司令的儿子API一起复员出来后，呆在美里几年，这期间很少看到副司令，一九九九年搬回诗巫后，有时会在菜市场看到他，只见他在生活的煎熬下，明显的瘦了、老了，心里蛮不是滋味，可也没有甚么好给他，只能塞个小红包吧了，而他很高兴。
2001年11月2日副司令是骤逝，消息传来，大家都为失去这么一个伊班族英雄而悲痛、惋惜。还记得出殡日除了我们老战友外，有不少的社会人士也赶来悼念。
我记得当时遇见一个骑著电单车来送殡的小学同学。我觉得奇怪问他会认识副司令吗？他说不认识，他是奔著仰慕这个民族英雄而来的。我真为副司令感到骄傲。
（注一）Lampa为小“长屋“，几户建在一起。
Assistance Commander Kedipebasa
(Neo Kiaw Hong)
Dalam "sedadu berjuang" kami, nama Ubong --- "sapit komanda" (assistance commander) cukup tampak, asa disebutka nama iya, disingitka urang pending, ngambika terang agi didinga, nya tanda empa pengerindu urang ke iya sereta bebasa bendar ke iya. Mula aku betemu enggau sida sebilik (anak tuai ke indu, nadai kala betemu mua enggau iya), maya nya taun 1974. Sekumbang begulai enggau sida berjuang ngelama nya, aku ngasai sida sebilik enggau bala kaban, amat cukup mentas, mua sida semempai manis
meda urang, nadai ketegal bansa enda sama lalu lain enggau pangan. Anak indu ke lumur dua comrade Sinia kempang agi mantah apai sida iya, sapit komanda nadai bemunyi ninga bantah anak iya nya.
Kengasuh aku tetarit ati laban sida sebilik, pasal jaku kedikena sida. Api (Serijin) bunsu sida manyadi, iya bejaku mandarin terus amat, endang baka bala anak Cina ke mit nya mih penerus. Sinia pin pandai amat, tang kadang bisi mali mimit munyi. Indai sida rajin bendar belajar, umur udah tuai, sigi bisi tusah mimit, taja pia iya masih majak rajin bendar belajar, nya alai iya nyau nemu bendar, tang nadai nasit amat, iya udah nyau dulu ninggal (mati) maya berjuang, enti enda bakanya bisi nyadika tukang penyalin jaku ka tudah sapit komanda.
Udah comrade Burang Anak Gambai nadai, sapit komanda tusah bendar ati, iya selaris silu-ilu. Ke enggau begulai dia, nadai mayuh urang nemu jaku Iban. Iya duduk kediri dilangkau dugau-dugau, ningaka radio perintah. Bebulan-betaun ningaka radio nya, racun radio nya mimit nadai tama kalam untak iya. Nya alai urang muji iya bendar! Bala kami ningaka radio kominis Malaya, radio Peking ...
Aku kala begulai enggau sapit komanda sereta bala kaban bukai, ngena perau panjai mudik kulu batang ai sungai Mukah menyalaika pengawa, 36 jam enda tinduk enda berenti bejalai ngenyit nuju sebuah rumah panjai (dampa). Meda sapit komanda datai, urang nyereban begelumu kia, penatai iya nyadika peransang besai sida dia. Tiap tempat ke digagai kami, ninga iya bejaku, urang mayuh endang nyengala bendar ngayanka pengerindu ati sida ka jaku kedisbut sapit komanda. Ari pemendar iya udah bejaku, maya nyau kulu sekulu agi, rekung raguk kelarau, jaku nyau enda ulih terang didinga. 36 jam, iya mimit enda berenti enda tinduk, pengawa amat cukup ngenusah iya.
Aku udah mayuh menua dipejalai, mayuh buah rumah panjai udah ditiki, aku kin-kia, dedin-dia selalu ninga, asa urang besebutka nama "Ubong" (sapit komanda), ku urang bejaku enggau pangan diri: "Ubong mayuh pengaruh, ngasi amat, Iya dipantap enda telih, dimbak enggai kena, nya mai perintah lalu enda tetangkap, enda tebunuhka iya. Mayuh menua ke bedau kala dipejalai sapit komanda, sama bakanya mega urang betusika cerita pasal iya. Nya alai penama iya datai, begau berebut urang deka meda gaya "gambal urang kenama Ubong". Bisi nya datai minta unsut iya enggau ubat/pengaruh, sekeda nya mai mangkuk minta mimit ai ubat/pengaruh, ( iya mega ngayanka tering babi kenyadi /ngena lungga ngeris pengaruh diberika urang ke minta) Gaya gambal urang kedipeda maya nya, taja udah nyau bepuluh taun pengelama
udah, tang masih meruan selalu ayan dimua, masih ingat didalam ati aku !.
Bisi sekali kami bejalai menyalaika pengawa sedadu, nengah mayuh bendar bukit tinggi-tinggi, maya nengah udah sebuah-sebuah, sapit komanda pin sama udah lelak bendar baka kami nya mega iya, lebuh maya ayun singkang kaki ti nyau belubah-lubah, begadai-gadai, enta mansa kami dia siku landak, laban iya sigi urang pengasu, lalu sekala nya regas amat isi iya, iya ngelara ngena jaku Cina ke enda terus munyi nyebut: Nya hao zhu ... hao zhu! Iya baka ke udah makai ngasuh kuat, tegar amat ngagai…… Bisi siku kesemantara dulu ke bodyguard sereta tukang penyalin jaku ke iya, Sun Jian Bing (diatu iya tu udah ninggal), nundi iya, nuan udah nyadi kaban PARAKU 8 taun, enti setaun nemu seleka, 8 taun tentu udah nemu 8 leka jaku Cina. Semua keninga lalu sama engkakah ketawa, iya empu mega sama enggau ketawa.
Kaban balayan sapit komanda, ukai semina dipilih Batang Rajang aja mayuh, dibatang SG. Kemena pin mayuh. Nama iya sigi udah tebilang bendar, di Brunei, Kuala Belait urang dedin udah nemu bendar rita iya.
Bisi sekali kami nganjung sapit komanda pulaika Rajang Tengah, mansa pasar Kanowit, nengah kesepiak seberai batang ai mansa tempat endur urang nginang capi. Malam petang, kami begama mansang ka mua ngagai tungaka adap kedeka dituju kami. End nemu kawasan luas bendar endur urang nginang capi, tanah dia lucak rebuh,embar bendar nyingkangka kaki mansangka mua. Kami enda nemu penginang capi nya dini diau. Kami bejalai naka penyimat, laban opis pulis enggau kem sedadu nadai jauh ngejangka nya. Taja kami naka ulih jimat bejalai, enda nemu bekeni alai nyau ngemegauka capi nya dia, capi baka kengagai kami, baka kedeka nyipak, kami lari enda tegar laban tanah rembuh lucak, capi entudi mansang semak kami, kami kesal bendar ati, kami sama besedia megai senapang enggau manah. Kelengah kami datai ba tisi pagar capi, bala kami enda nemu nusi agi pengelelak. Malam udah jauh, sama duduk ba urat kayu, lalu tinduk nyandis dipun kayu. Tubuh sama basah laban peluh, kedua piak kaki dibalut tanah latak, bau bendar, semua nya nyau enda alah dipeduli agi.
Taun 1990, kami enggau anak "Sapit Komanda" --- Api (Serijin) sereta pansut lalu ngeduh dulu nyau betaun di Miri. Maya nya bedau kala betemu enggau sapit-kamanda, taun 1999 pulaika Sibu baru betemu enggau iya ba sentral market. Iya udah berupa tuai, kurus, ketegal bendar gawa! Nadai utai diberika iya, nya alai nepuka dalam jari iya angpau mimit, iya andal bendar, nemu agi ingat agi ibuh bendar ke iya ..
02.11.2001 sapit komanda ninggal, berita jampat ngerembai, kami sama ibuhka pemarai iya, nyaup nguburka iya, pemesai urang luar mayuh datai nunjukka penyau, penyinuka comrade Ubong ke udah bendar bekorban ketegal menua ketegal rayat. Bisi siku nembiak Cina agi besekula primary datai ngena motorsikal. Ku aku nanya iya. nuan ngelala Ubong? Iya madah enda ngala! Iya datai deka meri penudi tabi basaka 'pahlawan (hero) ketuai bansa Dayak'!