内容：
回忆录 (Pengingat) 1：
我的前半生（Pengingat Aku）：童年；当兵（Nyadi Sedadu Jipun）1
回忆录（Pengingat)：
我的前半生
一乌榜同志回忆录一
乌榜口述
Serijin，刘昌心整理
童年
我有一个哥哥，四个姐姐。在五岁那年，父亲无意中被英殖民政府罚款，不得不出外赚钱以偿还，哥哥也跟著去。后来父亲不幸病故在外地，哥哥回来不久也死了。接著赖以过活的姐夫也去世，几个姐姐又接连出嫁，家中只剩下年幼的我与老母亲相依为命。
母老我幼，本来就够苦了，加上当年正处亚顺抗英，局势很乱。我是唯一跟人家去找野菜的小孩，还要受大人欺骗。有一次，一位亲戚带我去做生意，生意做完后，他买了一条猪，一路上都要我饲养它。他说：“如果母猪生了小猪，就把小猪分给你。”可是一直到那条猪死了，我连一只小猪都没摸到。就这么给他白干。后来又一次他又跟我说：“你还很小，没有爸爸，跟我去牵牛，你帮助我一起牵，我给你一只小羊。”听他这么说，我多高兴啊！我是当家的，我多么希望自己能独立生活起来，好养活我老母亲和我的侄儿。当时一只小羊值15元,在我当时的家境是多么的难得啊！我怎能不答应。我和他牵那几条大牛整整跑了八天，到了家还帮他围牛篱笆，又不知花了多少时间。可是万万没想到，母羊生了一胎又一胎，直到母羊死了，我还是连羊毛都没得。
由于自己穷，因此见到别人家的不幸遭遇也很同情，也就不会像一些小孩子去偷、去侵犯别人的利益。那时交通不发达，一星期来一次华商，别的孩子纷纷上船去偷他的东西，他见我不同于他们，每次来都叫我帮他守船尾的货。他对我十分信任，每次做完生意都带我去吃饭，还送我好多东西。我们的感情很好。我还不懂事，太老实，以为人与人之间都会是这样友好，特别是没有父母的孩子更要受人的同情。可是谁想到人与人的关系，却并不那么简单，还有许多人只为了他们个人而损害别人的利益。我的童年就是这样地在贫穷、辛苦、受欺中度过的。
当兵
(一)
1941年日本侵略者到了砂拉越，那时我大概十八岁左右。由于日本的入侵，人民生活贫穷，买卖也基本停止了。日本为了增加兵源就在伊班人中以欺瞒手段招收。他们到了一个本固鲁（Penghulu）的长屋，假说要收人去读书，学成了以后自己就可以管理自己的国家。当时要收三个，还差一个，于是本固鲁来找我。在英帝统治时期没有学校，我也喜欢要知识，于是就高兴的答应跟他们到诗巫去。
到了诗巫，我们就在日本人的学校念书。过了一段时间就只念半天，半天做操。二个月后，我们就被派到古晋。当时在海上遇到大浪，险些把战舰打沉。
来到古晋照样是念书做操。起初饭还是够我们吃的，逐渐的越来越少，后来每人一餐仅有剩树胶汁的碗一碗而已，这那能够吃。要去街上，日本人也不让去，像被关在牢狱里似的。我们的人数多（二、三省的都集中在这里），于是大家就商量对付的方法。经过商议，决定去灶里抢饭吃。等炊事员煮好饭后，我们队伍就一拥而上，把三个炊事员赶跑。
三个大鼎旁全挤满了人，有的就那么吃，有的拿著跑。我站在一个鼎边，用手抓饭，装满衣裤四袋，然后跑到树头就吃起来。这时一个日本大头跑来，他劝我不要那样干。我回答他：“我们饿得不行。如果你还要这样对待我们，我们会继续做下去。”经过这场抢吃斗争，我们就照常吃饭了。
念书、做操一段时间，日本人渐渐暴露他们的真正意图。他们开始叫我们做木枪，进行军训，这时我们才懂得是受骗上当了。读书是假，当兵是真。于是有人逃跑，可是逃到半路又被抓回去挨打。接著，是每人发一支耒福枪。我们在古晋住了一年，又被调去沙巴。
到沙巴三个多月，我们就得到联军要来的消息，我们被命令守在总部。果然，不久联军飞机真的来了。可是不多，接著又来了一架大型的，这时是上午九时左右。我们三组埋伏在机场的背后山头时，我们就用高射机枪向它扫射。结果这架飞机被击落，机上九十多名人员全都丧生。
隔了一星期，联军派来八十架飞机进行报复，从海边一哩到内陆三哩进行轰炸和扫射，每架飞机投下七颗炸弹。这时只见火光冲天，天昏地暗，到处都是震耳欲聋的机枪扫射声，炸弹的爆炸声和飞机马达的轰鸣声。我们躲在防空洞或隧道里，如果炸弹在我们不远处落下，我们就紧闭双眼，合住嘴巴，以防眼目珠震落和舌头被牙齿咬断。当轰炸停止，我们从洞里出来，只见上、下、左、右，是一片光秃，到处是一片火海和山翻树倒，四周死静，没有一点声息。
第二天，日本人带我去查市里的情况，呈现在眼前是一片荒凉，屋子、商店、电线杆都东歪西倒，一阵阵的青烟还不断的被风吹向天空。监狱里的一千多个被日本人抓来的“囚犯”，只剩下白白的骨灰。罪恶的战争，埋葬了多少无辜的人们啊！
(二)
坚持了一个多月，我们最后一组撤离，我们是半夜坐火车开向一个小市镇，来到一个隧道刚好天亮，我们只好在这里等夜晚降临后再前进，几十人躲在洞里很闷热，到了中午五十个日本兵全到洞外，有的煮饭，有的睡觉。由于中午没菜吃，我就爬到火车顶上抓小燕子，打算烧来配饭。我抓够了下来想找夥伴和我一起烧，可是问来问去四十个人中只有三个勉强跟我去，而且还不要和我一起烧。只是躲在一个地方看，因为他们怕挨日本人的打。
我来到日本人烧过火的地方，开始用火炭把鸟堆起来，可是一个日本人过来把火炭扒开，我又堆，他又扒，他说，飞机看到会轰炸，于是我们就争吵起来。正当我们争得不可开交的时候，突然两架轰炸机从我们上空掠过，一转头就猛烈扫射和投弹，我急忙跑开。
而在路两旁的日本兵这时却乱成一团，拼命向洞內逃回，这时洞口被子弹打著起火来，约莫半个钟头，袭击才停止。这时已是下午两点了，我们四个连饭都没吃，因为饭还在烧鸟的地方，他三个推来让去都不敢去拿，只好又是我去。当我慢慢的来到车路边，但见到从沟里流出来一条小溪水全被血染红。正当来到放饭地方时，突然听到一个日本人大吼一声，我急忙拿起饭，顺手往火炭堆里一抓，把那还带毛的小鸟也带跑。
不久有人来通知，叫我们回洞去，他听说日本人准备对我们下杀手，日本人怪是我们造成的暴露。我们四个人只一个回去，剩下三个仍在洞外。过了半点钟，日本兵大头目就从洞里出来，叫我们过去。我看那家伙脸色阴沈沈的，我们慢慢的走下去，他不停地叫我们快点。只见他一边虎视眈眈看我们，一边从腰里解下战刀。右手紧握刀柄，看来是凶多吉少了。于是我们三个就停下来不动，想对付方法。我问他俩：“有甚么想法吗？”他们只应：“不知道！”后来我对他们说：“没有别的办法，如果他杀我们,就跟他拼了，我们都有刀，不然也是死。”就这么决定，他俩同意了。可是谁跑前面呢？你叫我，我叫他，他叫你，没有一个敢跑前面，最后他俩叫我跑前面。我说：“你们不敢跑前面，那只好我先，不过你们两位要紧跟！”他们答应了。于是我们来到一条小沟，那日本兵就站在小桥头，手握战刀，还在凶狠的看我们。但我们突然给他一个冷不防，我纵身跳过小河，抓著他的右手，一手拔刀，要砍向他。他害怕了，向我们屈服，赶快改换脸色说：“我叫你们回去，我们今晚车要开走，明天才打官司。”还好我们想最后一拼，跳过去，如果沿桥过去，恐怕就成刀下鬼了。
(三)
联军不断向我们发起进攻，日本人不断的在败退，我们只好离开papa，到离此二十五哩的地方住下。由于我们没有上前线，就被命去运输。由于白天不断遭受到攻击，所以运输只能是在晚上进行。
我们一共十二人分成两组。我负责一组，推一节车厢，深夜十二点我们才到达目的地。回时向日本人交代，到了山头，那里的斜坡千万不好放下去，因前线运回两个高级指挥官往后方医院。来到山头我们就停下来休息，以便商量要不要放下去。我主张放下去，因当时肚子很饿，前面又没有看到火。但另一组长不要，怕万一出事，于是我们两组人员就对换，愿意放的就跟我去，刚好又是六对六。
车厢开始下坡了，真快，像装上机器一样。可是放到半路，糟了！从下面照來手电的亮光，正是推拿两个伤员的小车，并一直叫我们停下来。可此时那能停得了？这时随我来的五个夥伴纷纷跳下车，他们有的手受伤，有的脚受伤，有的头碰到，痛的在地上直喊叫。只有我一个人在车上直奔下坡。在离一、二米就要跟前面的车厢相碰之际，突然一个卫兵向我一刀刺来，还好他刺得快，我只觉得前面一凉，刺刀正好从我的衣扣边刺过去，够险的了，我不禁捏了一把冷汗。由于车厢的快速前进，他的刺刀来不及收回，在我胸前一档，他的身子一歪，就被绊倒在地。也就这一刹那，只听一声巨响，我们的车厢相撞了。两架车一直到平的地方才停下来。这时那些卫兵把我团团围住，枪口、刺刀全对著我的胸膛。还把我的手向后反绑，直直站著不许动。一个卫兵对我说：“我们去看那两个伤员，如果有甚么你就要枪毙！”我坐的车厢头是铁的，他们那架是木车头，这一碰，可把他们的车厢给撞歪、碰裂。那两个伤员的头本来是靠在前面，还好他们很快就把头收起来，不然他们一完蛋，我也非陪他们去不可了。也还好那两个伤员还不会很蛮，没有叫他的卫兵对我怎样，否则也免不了挨一顿打。后来他们打电话通知我的上头，他赶来才把我释放。
(四)
我们呆了一个星期又向后撤七哩，来到一个小市镇。这里的物资很多，从大城市运来的东西都在这里，还有一间医院。在这里的第八个晚上，我们又被命令紧急撤退。前线部队已经顶不住了，枪声越来越近。这些时我们被命去烧大仓库，他们把烧不掉的一袋袋米用刀插了扔进河里。日本人还告诉我们往后的日子很艰苦了，自己的粮食要自己拿。可是随我工作的人全都不拿，心中只想快点跑，我只好一个人拿半包米。
这里有几千名日本人（不包括作战部队），这一撤退就像潮水一样，密密麻麻的人山人海。黑夜中不准开火，于是人碰人，人撞人。这些人当中有许多是从医院出来的伤员，走不动就倒在路上，在茫茫黑夜中，不少人就这样被踏死了。
跑了一里地，来到一个山头住地，前面的人不断叫快，我犹豫拿著米，还在半山，也快不了。他们叫我把米放掉，我只好把米放掉，由于他们甚么都不拿，很快就来到那里等我，见我来了，他们又要跑了，我叫他们下去帮助把米拿上来，四十个人一人分一点也不重。可是他们都想插翅膀飞跑，根本没心思去拿。这时我由于劳累过度,已是精疲力尽，再也走不动，连饭也吃不下。这时枪声也越来越激烈了，迫击炮不断炸在我们的周围。见他们急著要走的样子，我就叫他们先走，不必等我。我自个明早撤。听我这么说，有个别人真的要走了。这时我们的负责人说：“我一个人等他”,他这么一说,其他人也不敢跑了。
这天晚上好热闹，炮弹纷飞，火光漫天。连我们屋子的灶头都被炸掉。不知谁说了一句：“我们睡时要把身体缩小小的。”果真他这么一说，人人都缩成一团。这不过是个精神安慰，如果炮弹从我们头上落下，不照样完蛋？到了凌晨三点左右，轰炸有了喘息，我们就迅速转移。
"Pengingat Aku"
--- Comrade Ubong Anak Nuing ---
Kami bisi nam iku diri menyadi. Tuai amai abang, udah nya 4 iku aka, aku bungsu. Apai bisi salah ku perintah Koloni, nadai duit malas ukum, nya alai bejalaika menua bukai ngiga belanja kena malas ukum. Abang enggau iya. Nadai nasit, apai parai di menua urang. Abang lalu pulaika menua, bedau lama iya mega parai. Ika laki madi aku ketuai pin mati, iya tu ti nyaup ngidupka kami. Bala aka aku ke bukai udah nyau belaki nguaika urang magang. Kami duai indai begulai ngidup kediri
Indai udah tuai, aku masih mit, pengidup cukup tusah. Menua benung kacau, Asun benung belaban enggau perintah koloni. Aku begulai enggau urang tuai besai ngiga tubu paku, begigaka macam leman utai ke tau dempa sebelah babas, aku aja ke anak mit, teda tundi, teda keduan urang tuai besai. Bisi sekali, kaban kami empu, mai aku enggau iya bejual, tembu bejual, iya meli siku anak babi, ngasuh aku nyaup iya nupi. Ku iya, enti babi beranak, iya deka meri siku anak babi ka aku. Beberapa kali babi nya udah beranak, lalu jungka indu babi nyau parai, nadai mih meri aku anak babi. Iya sigi nadai bisi pengasih mimit ke aku, berapa lelak berapa rugi aku nyaup nupi babi nya ke iya. Udah nya agi bisi sekali, ku iya: "Nuan masih mit, nadai apai dititih, aram nuan enggau aku narit capi, ila aku meri nuan siku anak kambin." Didinga enta betul munyi, dini enda begaut nyaut nelah au! Kami duai narit beberapa iku capa nya, pejalai lapan hari baru datai dirumah. Agi mega aku lalu enggau nyaup ngaga pagar, agi mega nyaup iya ngintu capi belama-lama. Iya nipu besai, indu kambin nyau parai diri, enda mih meri aku anak kambin.
Ketegal aku anak urang kepemadu merinsa, nya alai penama aku tepedaka urang kenadai benasit, ati aku sigi deras amat sinu sereta deka naka ulih ngibuhka urang nya. Menya mindah bekin kitu masih agi
tusah udu, bandung mudikka menua kami seminggu baru bisi sekali. Penama bandung datai, bala anak mit nyereban berubat bambi, becurika utai.Toki tiap kali datai meda gaya aku enda baka gaya perangai nembiak bukai, iya minta saup aku jaga dikemudi bandung. Tembu bejual, toki meri aku makai, maya pulai mayuh utai diberi ka aku. Aku ngasai ati diri lurus, ngumbai mensia sekayu dunya pin sama lurus? Enda nemu ati mensia dalam dunya tu, sigi enda sebaka, sekeda urang ketegal deka ngulihka penguntung diri, nama penyalah besai ke ngenusah urang, enda beduli, sigi dikereja.
Nyadi Sedadu Jipun
Taun 1941 Sarawak dalahka Jipun, umur aku 18 taun. Ari kebuah diserang Jipun, ngasuh pengidup rayat merinsa bendar, pengawa bejual bebeli mayuh diketu. Maya Jipun ngasuh Pengulu bejalai ngagai tiap buah rumah panjai ngiga urang nyadi sedadu. Jipun nipu, ngumbai ngiga urang besekula, udah pandai ulih merintah menua diri. Maya nya agi ngiga tiga iku kena nyukupka tubuh, Pengulu ngiga aku. Aku gaga bendar, ninga ngiga tubuh ngasuh belajar besekula. Datai di Sibu, setengah hari pagi belajarka surat Jipun, setengah hari puakka lemai kami dasuh belajar bebaris. Udah dua bulan, kami dantar Jipun ka Kuching. Benung ditasik besai, kapal perang kengundan kami mimit da enda karam dipangka gelumbang.
Datai di Kuching, pagi besekula lemai bebaris. Mula cukup pemakai diberi, kelama nyau enda cukup, diberi asi semangkuk getah, belaukka garam aja. Jipun nyekat kami bejalai, enda tau ka pasar, enda tau pansut keluar ari rumah. Kami baka kekena jil. Bala kami, tebal agi ke datai ari menua bagi ke-2 enggau bagi ke-3. Hari siti bala kami baum, besetuju ngaga ulah berampaska asi ba dapur. Dulu dikemataka manah-manah, asi udah mansau, kami sama begulu kin, tiga tukang masak dulu diburu ari dapur, aku bediri ditisi kali besai, lalu nyerangkam menyerangkam ngambi asi, kedua piak kandi baju kandi tancut sama penuh laban asi, udah nya aku lalu duduk dibaruh pun kayu ke enda jauh dia. Betul maya nya, siku kepala Jipun datai, bejaku ngasuh aku dudi ila badu ngereja ulah kebakanya. Ku aku madahka iya: "Kami cukup lapar. Enti kita majak bakatu, bakanya bari-ari kami". Udah nya, pemakai kami diberi cukup baka dulu.
Udah sepenggal masa jam besekula sereta bebaris, tuju Jipun kebendar mupuk nyengala ayan. Sida belabuh ngasuh kami begagaka senapang kayu, belatih nyadi sedadu. Kami udah nemu diri kena tipu Jipun. Kebatang Jipun sigi deka ngasuh kami nyadi sedadu. Ari nya sekeda urang lalu lari, kebedau jauh lari, ditangkap dijamah setengah mati. Udah setaun diau di Kuching, kami dibai ngagai Sabah. Tiga bulan lebih udah di Sabah, kami bisi ninga rita "sedadu alliance" nyau deka datai da, kami dasuh Jipun jaga Head Quarter. Bedau lama udah nya, datai bilun sedadu alliance, tang nadai mayuh. Udah nya datai baru sebuah besai amat, maya nya pagi jam pukul 9. Kami bisi tiga grop ngipa dibelakang padang bilun dia. Nya mih maya bilun terebai mansa kami dia, kami lalu nimbak menimbak, bilun kena timbak lalu labuh, lebih 90 tubuh parai magang. Seminggu udah nya, 80 buah bilun perang datai deka malas dedam, berengkah ari tebing pantai tasik dataika tiga batu katas kena bum magang. Bilun mala aja terebai rengung-rengung, bum dibuai ari langit baka degum meletup.
Bala kami belalai dalam " lubang kota penyaga". Maya bum nadai didinga meletup, kami pansut ari lubang, peda disekililing nya dia baka tegalan umai tawas sekali laban bum, tanah mayuh belubang besai, kayu tumbang, maya nya dunya cukup sunyi.
Hari siti, sedadu Jipun mai aku bejalai meda lebuh pasar, peda rumah, kedai bisi nya terus rubuh, bisi nya masih cundung, asap tebal masih kebul-kebul bepusin dilangit dipuputka ribut. Lebih 1,000 urang ke ditangkap sedadu Jipun dalam rumah jil, tinggal abus tulang ke agi bisi dipeda. Perang ngenusah besai, ngejungka beribu-ribu rayat kenadai bedusa ilang nyawa.
Lebih sebulan udah ngetan dia, kami kedudi angkat ari nya, malam hari bekejang nambang kerita api nuju bisi sebuah pasar mit. Maya kami datai ba lubang ke endur belalai, hari pin tawas. Maya hari tengari, bisi 50 iku sedadu Jipun pansut ari lubang nya, bisi nya nyumai, bisi nya nyauk ai, bisi nya tinduk. Laban nadai lauk, aku niki katas kerita api ngulihka burung lelayang. Burung lelayang udah mayuh ulih aku, aku mai bala besaup nunu. 40 iku tubuh, seminaka 3 iku aja nyau semadi nitihka aku. Sida tiga setengah belalai, diteluk dia, takut dipeda sedadu Jipun.
Aku ngagai tempat ke udah endur sedadu Jipun nunu utai, aku nabakka semua burung lelayang nya katas bara api. Datai siku sedadu Jipun nyungkir deka madamka api nya, aku ngidup ka api, iya nyungkir
madam ka api. Ku iya: "Enti bilun munsuh meda, kitai debum sida." Ari nya belaya kami enggau Jipun nya. Tengan maya kami bekelikuh, datai 2 buah bilun perang munsuh terebai diatas kami dia, ngebum-mengebum, nimbak-menimbak. Aku begaut lari ari nya. Sedadu ke masih belelak ditisi jalai kedua piak begau lari ari nya. Api nyadi ari bum kedibuai nampis lubang ke endur kami diau balat bendar. Berapa jam udah nya, letup bum munyi senapang ngetu. Jam pukul 2 lemai, kami 4 jungka nadai makai. Udah nya, kami sama basuh pangan ngambi asi. Penudi, enggai enda enggai tudah aku ngambi asi ka kami, ke tinggal nganti ba tempat betunuka burung. Aku bejalai mansang belubah lubah, tejalik-jalik, sekali sedadu Jipun enta merak, aku begaut-gaut ngambi asi sereta ngambi tunu burung ke masih agi bisi mengkang bulu, lalu belawa-lawa nabanka.
Enda lama udah nya, bisi bala kena asuh ngasuh kami empat deraska tama kelubang. Siku bala kami nyau nitih tama kelubang. Bisi bala nusi, sedadu Jipun udah besedia deka munuh kami, laban ketegal kami munsuh tetemuka tempat ke alai kami diau. Ketuai sedadu Jipun empu pansut ari lubang ngasuh kami 3 jampat masuk kelubang. Aku meda mua iya jai amat, kami belubah-lubah mansangka mua, iya enda berenti ngangauka ngasuh jampat pulaika lubang. Sedadu Jipun nya baka ke deka nyintak pedang, jari kanan ngenggam ulu pedang. Parai kitai tiga. Bakani penemu seduai nuan, pia ku jaku telai aku enggau seduai? Seduai madahka nadai penemu. Nyadi ku penemu aku, asa meda iya nyintak pedang deka mupung pala, lalu laban sekali ulih kitai, kitai sama bisi duku, enti enda bakanya parai mih kitai. Seduai sama besetu -ju. Kami tiga sama basuh-asuh dulu. Pengujung aku dulu. Aku ngasuh seduai sama semak entudi belakang aku. Datai kami ba sungai mit nya dia, Jipun nya bediri ba sepiak punggang jema -tan mit nya dia, jari kanan iya ngenggam ulu pedang, mangah bendar gaya mua iya merenung kami. Iya enda ngadang, maya aku nyau semak iya, lalu ngejut nangkap jari kanan iya. Jari aku sepiak megai duku deka mantap iya. Iya takut lalu nunduk ngagai kami, mua iya jampat bendar bebali manah, Ku iya: "Aku ngasuh kita pulai, kitai malam tu deka angkat mindah ke tempat bukai. Nasit kami tebulihka penemu berani ngelaban, enti enda bakanya, udah sama mati kami tiga dibunuh iya.
Sedadu alliance nadai berenti-renti nyerang, sedadu Jipun majak surut. 25 batu penyauh kami ngejang ke tempat ke ditinggal. Ketegal kami sama ke midan perang, kami nyadi tukang pengangkut.Ketegal tawas hari nadai berenti kena serang, nya alai benggauka maya malam bekereja berangkutka barang. Tubuh kami 12 iku bebagi nyadi dua grop, aku ketuai nguluka siti grop ngenjungka siti "kotak (sarah) kerita api," tengah malam
pukul 12 baru kami datai ditempat nya. Maya kami deka angkat ari tempat nya, sedadu Jipun berat-rat mekat, ngasuh kami datai ba punjung bukit ketinggi, maya nurun bukit ke baruh, enda tau ngena cara ngelengkaka kotak kerita api nya nurun ke baruh bukit. Ku iya, laban ari midan perang dedin bisi mai dua iku ketuai sedadu ke hospital kem tempat belindung. Kami datai dipunjung bukit ngetu belelak, lalu berunding, kati besetujukah enda, enda ibuh main nyung nurun bukit, temu ngena cara lancarka aja kotak/sarah nya nurun kebaruh bukit kin. Ketuai grop siti nya enda besetuju, takut nyadi kepenusah, aku besetuju. Ari nya dua grop betukar tubuh, betul amat sama nam, kesepiak-sepiak. Sarah/ kotak kerita api mula dilengka amat laju, baka kebisi injin. Datai ba tengah bukit, peda bisi pancar api lampu picit ari baruh katas, iya kera nya kerita mit mai dua iku pegawai sedadu Jipun ke bakal. Sida mala aja ngangau ngasuh kami berenti. Tang bekeni ulih berenti? Sida lima begaut merejuk ari sarah kerita keditepan kami. Sida sama bisi bakal dikaki dijari, pala mencul tepantup, sama tekakai-kakal nyepi pedis. Aku kediri masih nepan sarah kerita api nya. Maya kira 2,3, meter takah enggau kerita ke ngundan dua iku pegawai ke sakit. Sekali siku sedadu Jipun nya ngenyit ngerejang aku enggau keris kediujung senapang, nasit aku sempat nyilat, keris besi nya berasai celap ngerindas isi aku. Bebadi besai, kesal amat ati aku. Iya nya lalu rebah, enda sempat ngambi senapang ngelaban aku. Maya nya dinga bedegum, dua kerita nya belantak, lalu beduju merurut datai dikaki bukit baru ngetu. Sedadu Jipun lalu belulungka aku, ujung senapang kebisi keris sama ditunjukka ngagai aku.
Jari aku lalu ditancang pelawik, dasuh bediri lurus, enda tau kebut-kebut. Ku siku sedadu Jipun, aram kitai meda dua iku pegawai kebakal, enti seduai parai, nuan kami timbak. Kotak sarah ke ditepan aku nya besi, luan pin besi, keditepan sida luan digaga ari kayu, tang nasit bendar maya kebebadi nya, sida ulih nyaup nyeliah ke ketuai sida dua iku nya ari bebadi besai. Enti seduai parai, aku pin nyadika baya seduai. Udah sida telepon, ketuai kemegai datai, aku dilepas. Udah nya kami diau seminggu. Kami mindah kebelakang 7 batu penyauh ari nya, dia bisi sebuah pasar mit. Barang mayuh, jarang utai kanadai, agi mega bisi sebuah hospital. Malam kelapan kami udah ditu, kami dasuh jampat mindah ari tempat nya. Sedadu ke belaban dimidan perang udah enda alah tetan ke ari serang munsuh, munyi senapang nyau semak-sesemak. Maya nya kami dasuh nunu setur besai, berau kebedau angus, angkut buaika sungai. Bala enggai magang mai, laban enggai ribat, aku aja mih mai berau setenngah guni. Pemayuh Jipun ditu nyau beribu, enda nyengkaun sedadu ke enda enggau beperang. Undur sekalitu baka ai bah, celun sekali pala mensia nyau ayas dipeda. Maya malam dilarang mansang api, bala bejalai luba mayuh belantak pangan diri. Sapa kelamah enda ulih bejalai agi, tinggal disebelah rantau jalai. Malam cukup petang, bejalai sama begama, bala kelemah rebah mayuh parai kena indik bala mayuh.
Kira bisi sebatu penyauh udah, bala belelak duduk dipunjung bukit dia. Bala ke dulu rangau-rangau ngasuh kami deras agi belajai nitihka sida. Laban aku mai beras, masih agi dudi di tengah bukit, enda ulih tetihka urang.
Bala ngasuh aku ngelengkaka barau nya, Sida nadai utai dibai, dini enda deras. Nya maya meda aku datai, sida nyau angkat baru. Aku minta saup sida ngema guni berau, nadai bisi ka.Tubuh 40, sama mai mimit, dini bisi berat. Tang sida bejalai baka burung ke bisi sayap nyau terebai. Maya nya aku cukup lelak, tubuh berasai cukup pedis, makai enggai masuk, dinga munyi senapang balat sebalat, Letup 'mortar' mala aja bemunyi ngelini kami dia. Meda bakanya, sida ke ati ngibuh kediri begaut bejalai: "Dulu kita, enda ibuh nganti aku, tumu pagi-pagi ila aku ngati kediri undur". Ninga aku munyi nya, ketuai kami lalu bejaku: "Alai kita dulu, aku aja tinggal sereta enggau iya (Ubong)"! Jaku iya nya mai semua deka sama sereta enggau aku.
Malam nya cukup rami, degum-degum leptup bum letup senapang. api bum api meriam terang amat mancar langit. Peluru senapang baka kesut kena kayu mansa babas. Dapur kami kena bum. Enda nemu sapa bala ke nyebut: "Tinduk engkutung, tubuh kucup mit-mit". Ngasi bendar jaku iya nya, bala mayuh tinduk engkutung. Jaku tu jaku betudi ngenyenangka ati, enti bum meletup dia abis semua iya. Maya letup senapang nyau kurang agi, ari nya kami angkat bejalai keluar.